પ્રશાંત દયાળ (મેરાન્યૂઝ.અમદાવાદ): ગુજરાત પોલીસનો સૌથી પ્રિય કોઈ કેસ હોય તો દારૂ છે. ગુજરાત કેડરમાં આવનાર આઈપીએસ અધિકારી પણ નવા હોય ત્યારે તેમને દારૂ પકડાય ત્યારે જાણે તેમણે ગીરના જંગલમાં સિંહ પકડયો હોય એટલો આનંદ થાય છે. આમ તો દારૂ પકડવાનો વિષય તો પોલીસમાં છેક છેલ્લે હોવો જોઈએ કારણ દારૂ પકડવાનું કામ તો કોન્સટેબલ-હેડકોન્સટેબલ કક્ષાના જવાન પણ કરી શકે છે. 1960થી ગુજરાતમાં દારૂબંધી હોવા છતાં સોના-ચાંદી કરતા પણ વધુ દાણચોરી થઈ હોય તો તે દારૂની છે. ગુજરાતના ડીજીપી શિવાનંદ ઝા થયા ત્યારથી દારૂ-જુગારને કારણે ગુજરાતના 100 કરતા વધુ પોલીસ સબઈન્સપેકટર અને ઈન્સપેકટરો તેમણે ફરજ મોકુફી ઉપર ઉતારી દીધા છે.

ગુજરાત પોલીસમાં દારૂ-જુગાર જેવી બદીને રોકવાનું કામ આમ તો સ્થાનિક પોલીસનું છે. જેના કારણે જ્યાં પણ દારૂ મળે છે અથવા જુગાર રમાય છે ત્યાં સ્થાનિક પોલીસની સંમત્તી વગર લઘભગ તે શકય જ નથી, આમ છતાં કેટલાંક બુટલેગરો પોલીસની આંખમાં ઘુળ નાખી ક્યારેક પોલીસની જાણ બહાર પણ દારૂનો ધંધો કરી લેતા હોય છે. જો કે આ ધંધો લાંબો ચાલતો નથી.  સ્થાનિક પોલીસ દારૂના ધંધા સાથે પોતાનું સેટીંગ કરી લે તો પણ દરોડા કોણ પાડે તેવો પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થયો જેના કારણે આપણે ત્યાં ડીજીપીનો વીજીલન્સ સ્કવોર્ડ અસ્તીત્વમાં આવ્યો હતો. જેને હવે સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલના નામે ઓળખવામાં આવે છે, આ જ પ્રકારે સીઆઈડી ક્રાઈમમાં સીઆઈ સેલ પણ અસ્તીત્વમાં છે. આ બંન્ને એજન્સીઓ રાજ્ય વ્યાપી છે તેઓ ઈચ્છે ત્યાં દરોડા પાડી શકે છે.

જો કે આખરે આ એજન્સીમાં કામ કરનાર અધિકારીઓ પણ ગુજરાત પોલીસનો હિસ્સો છે. શિવાનંદ ઝા ડીજીપી થયા તે પહેલા જે પણ ડીજીપી આવે તે પોતાના પસંદગીના માણસોને સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલમાં ગોઠવી દેતા હતા. જો કે આ ધંધો કોલસાની દલાલીમાં હાથ કાળા કરવા સમાન હતો. દુનિયામાં કઈ હવે ખાનગી રહેતુ નથી, જેના કારણે શિવાનંદ ઝાએ ડીજીપી થયા બાદ જાહેરાંત કરી કે તેઓ સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલમાં કોઈની નિમણૂંક કરશે નહીં, મોનીટરીંગ સેલના આઈજીપી પોતાની પસંદગીના અધિકારીઓ મુકશે, હાલમાં નિરજા ગોટરૂ આ સેલના વડા છે તેઓ અત્યંત પ્રમાણિક અધિકારી છે અને પોલીસ અધિકારીઓના ઈન્ટરવ્યુ લઈ સેલમાં નિમણૂંક આપે છે, છતાં કેટલાંક છપાયેસલા કાટલા આ સેલમાં કેવી રીતે દાખલ થઈ ગયા તેની તપાસ કરતા માલુમ પડયું કે ગૃહ વિભાગમાંથી સીધો ફોન આવી જાય કે ફલાણા અધિકારીને સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલમાં મુકી દો.

આમ હાલમાં સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલ બારે મહિના દુધ આપતી ગાય જ છે. આમ છતાં ગત વર્ષો કરતા હાલમાં સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલ અસરકારક છે તેને નકારી શકાય નહીં, જેમ આંખે પટ્ટી બાંધેલો તીરંદાજ ઉડતા પક્ષીને તીર મારે તેમ રાજ્યના હાઈવે ઉપર પસાર થતી હજારો ટ્રકો પૈકી કઈ ટ્રકમાં દારૂ જઈ રહ્યો છે તે કેવી રીતે સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલના અધિકારીઓને ખબર પડે છે તે બહુ રસપ્રદ છે. ગુજરાતમાં પ્રવેશ કરવાના ચાર  રસ્તા છે. રાજસ્થાનથી આવતો દારૂ બનાસકાંઠા અને સાબરકાંઠા થઈ આવે છે. મધ્યપ્રદેશથી આવતો દારૂ દાહોદ થઈ આવે છે. મહારાષ્ટ્રથી આવતો દારૂ નવાગામથી ગુજરાતમાં દાખલ થાય જ્યારે દમણનો દારૂ વલસાડ થઈ ગુજરાતમાં દાખલ થાય છે.

આ ચારે રાજ્યમાંથી આવતો ધોટબંધ દારૂને રોકવો સ્વભાવીક રીતે પોલીસ માટે પણ શકય નથી અને પોલીસના તેવા ઈરાદા પણ નથી. કારણ પોલીસની ઉપરની કમાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત દારૂ છે. આમ છતાં પોલીસ કામ કરે છે અને ખાસ કરી સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલ અસરકારક છે તેવું બતાડવા પણ દારૂના કેસ તો કરવા જ પડે છે. પોલીસ પાસે દારૂની પહેલી બાતમી બાતમીદારો પાસેથી આવે છે, જેમાં ચોક્કસ વાહનનો નંબર મળી જાય છે અને તે વાહન નાકાબંધી દરમિયાન પકડાઈ જાય છે. જો કે બીજો રસ્તો બહુ જ વૈજ્ઞાનિક છે. ગુજરાતમાં ધુસાડવામાં આવતો દારૂ પડોશી રાજ્યના ઠેકાઓ ઉપરથી આવે છે. ઠેકાવાળાઓ વચ્ચે પણ હરિફાઈ છે જેના કારણે તેઓ પ્રતિસ્પર્ધીનો દારૂ પકડાવામાં ગુજરાત પોલીસને મદદ કરે છે.

જ્યારે ઠેકા ઉપરથી દારૂ ભરાઈ રહ્યો હોય ત્યારે પ્રતિસ્પર્ધી તે વાહનમાં કયાંક ડ્રાઈવરની નજર ચુકવી જીપીએસ ચોંટાડી દે છે અને તે અંગે સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલમાં રહેલા અધિકારીને તે જાણ કરે છે. આમ ત્યાંથી ટ્રક નિકળે તેની સાથે સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલના અધિકારીઓ ટ્રકમાં લાગી ગયેલા જીપીએસના આધારે દારૂની ટ્રકને ટ્રેક કરે છે. મઝાની વાત એવી છે કે દારૂની ટ્રક ક્યાં પકડવી તેનો પણ એક માપદંડ છે. સ્ટેટ મોનીટરીંગ સેલના અધિકારીને જે પોલીસ અધિકારી સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો વાંધો હોય તે અધિકારીના વિસ્તારમાંથી ટ્રક પસાર થતી હોય ત્યારે સેલના અધિકારીઓ તેને પકડી પાડે છે, કારણ સેલના અધિકારીઓને જીપીએસના કારણે ટ્રકનું ચોક્કસ લોકેશન મળતુ હોય છે. આમ દારૂનો કેસ પણ થાય અને જેની સાથે વાંધો હોય તેનો હિસાબ પણ થઈ જાય છે કારણ ડીજીપી દસ હજાર કરતા વધુ દારૂ મળે એટલે સ્થાનિક પોલીસ અધિકારીને સસ્પેન્ડ કરે છે.

અત્રે ઉલ્લેખનિય છે કે દારૂ જુગારમાં જેઓ સસ્પેન્ડ થાય ત્યાર બાદ જ્યારે તેમને ફરજ ઉપર પાછા લેવામાં આવે ત્યારે તેમની બદલીના આદેશના કોઈ પણ પ્રકારની નોંધ હોતી નથી, પરંતુ તાજેતરમાં ફરજ મોકુફી ઉપર રહેલા અધિકારીઓને પરત લેવામાં આવ્યા ત્યારે તેમની ઉપર કયા આરોપ અને કયાં થયા છે તેની નોંધ ડીજીપી ઓફિસ દ્વારા કરવામાં આવી છે.